Jurysdykcja sądów kościelnych w Polsce w sprawach o nieważność małżeństwa

Justyna Krzywkowska

Анотація


Wyłączne prawo sądu kościelnego do rozpatrywania spraw o stwierdzenie nieważności małżeństwa wynika nie tylko z przepisów prawa kanonicznego, ale również z prawa polskiego. Jak stanowi polska Konstytucja z dnia 2 kwietnia 1997 r. w art. 25 ust. 3: „Stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie (…)”. Sądownictwo kościelne (zakres kompetencji rzeczowej i miejscowej, skład sędziowski, wysokość kosztów sądowych, tryb rozpatrywania spraw sądowych) należy do spraw wewnętrznych Kościoła katolickiego, w które państwo polskie nie ingeruje. Przepisy prawa kanonicznego zawarte w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r., Instrukcji procesowej Dignitas connubii z 2005 r. oraz Liście apostolskim Motu proprio Mitis Iudex Dominus Iesus z 2015 r. w sposób szczegółowy określają zasady działalności sądów kościelnych. W Polsce funkcjonuje 14 sądów metropolitalnych oraz 26 sądów diecezjalnych. Sąd, zanim przyjmie sprawę do przewodu sądowego, musi upewnić się, że jest właściwy miejscowo. Według Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia w 2017 r. odbyło się 133 586 ślubów kościelnych. Jak pokazuje statystyka, w tym samym roku w procesie zwykłym przed sądami kościelnymi zapadło 3 875 decyzji w sprawach o stwierdzenie nieważności małżeństwa: 2 755 za nieważnością, 907 przeciw nieważności, w 119 sprawach nastąpiło umorzenie procesu, zaś w 94 zrzeczenie się instancji. Reforma sądownictwa kościelnego dokonana pod koniec 2015 r. przez papieża Franciszka ma pomóc stronom procesowych szybciej otrzymać wyrok w sprawie o nieważność małżeństwa. Dotychczas sprawy małżeńskie toczyły się przeważnie w sądzie diecezji, gdzie małżeństwo kościelne było zawarte lub gdzie mieszkała strona pozwana. Po wejściu w życie nowych przepisów można już wszcząć proces – bez potrzeby zgody oficjała strony przeciwnej – także w sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania strony powodowej bądź tam, gdzie trzeba będzie zbierać większość dowodów. W Polsce niestety wciąż w wielu sprawach strony czekają na wyrok dłużej niż rok czasu.


Ключові слова


sąd kościelny, Polska, reforma, właściwość sądowa, jurysdykcja, nieważność małżeństwa, proces kanoniczny

Повний текст:

PDF>PDF

Посилання


Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, 25.01.1983, AAS 75 II (1983) 1-317. Kodeks Prawa Kanonicznego. Przekład polski zatwierdzony przez Konferencję Episkopatuю Poznań 1984 [in Polish].

Dzięga, A. (2002). Kanoniczno-prawne i duszpasterskie zadania trybunału diecezjalnego. [w:] Ius et lex. Księga jubileuszowa ku czci Profesora Adama Strzembosza, red. A. Dębiński, A. Grześkowiak, K. Wiak, Wydawnictwo KUL. Lublin [in Polish].

Erlebach, G. (2007). Sprawy o orzeczenie nieważności małżeństwa. [w:] Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego. T. V. Księga VII. Procesy, red. J. Krukowski. Poznań, 4 [in Polish].

Franciscus, Motu proprio „Mitis Iudex Dominus Iesus”«quibus canones codicis iuris canonici de causis ad matrimonii nullitatem declarandam reformantur, 15.08.2015, tłumacz. polskie: Franciszek, List apostolski motu proprio “Mitis Iudex Dominus Iesus” reformujący kanony Kodeksu Prawa Kanonicznego dotyczące spraw o orzeczenie nieważności małżeństwa, 15.08.2015. Tarnów 2015 [in Polish].

Góralski, W. (2013). Konkordat z 1993 r. wyrazem poszanowania niezależności i autonomii dwóch systemów prawa małżeńskiego oraz woli współdziałania Kościoła Katolickiego i Państwa Polskiego na rzecz małżeństwa i rodziny, [w:] Rodzina w prawie. Księga pamiątkowa dedykowana ks. prof. dr. hab. Ryszardowi Sztychmilerowi z okazji 65. rocznicy urodzin i 30-lecia pracy naukowej, red. M. Różański, J. Krzywkowska. Olsztyn [in Polish].

Góralski, W. (2014). O właściwe rozumienie posługi sędziego kościelnego. Ze spotkania papieża Franciszka z Trybunałem Roty Rzymskiej. Biuletyn [Stowarzyszenia Kanonistów Polskich], 27 [in Polish].

Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC, Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia AD 2019, Warszawa [in Polish].

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm. [in Polish].

Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany 28 lipca 1993 r., ratyfikowany 23 lutego 1998 r. Dz.U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318 [in Polish].

Krajczyński, J. (2015). Mentalność prorozwodowa a procesy małżeńskie, [w:] Procesy i procedury: nowe wyzwania. Materiały z Konferencji Naukowej zorganizowanej na Wydziale Prawa Kanonicznego w dniu 22 października 2015 r. Warszawa [in Polish].

Krajczyński, J. (2015). Proces zwyczajny, [w:] Proces małżeński według motu proprio Mitis Iudex Dominus Iesus, red. J. Krajczyński. Płock [in Polish].

Krukowski, J. (2005). Polskie prawo wyznaniowe, wyd. 2. Warszawa [in Polish].

Krukowski, J. (2014). Znaczenie konkordatu między Stolicą Apostolską a Polską w kontekście formacji ustrojowych. Biuletyn [Stowarzyszenia Kanonistów Polskich], 27 [in Polish].

Majer, P. (2007). Uznawanie przez państwo wyroków sądów kościelnych w sprawach małżeńskich. Czy byłoby pożyteczne przyjęcie takiego system w Polsce?, [w:] Funkcje publiczne związków wyznaniowych. Materiały III Ogólnopolskiego Sympozjum Prawa Wyznaniowego (Kazimierz Dolny, 16-18 maja 2006), red. A. Mezglewski, Lublin [in Polish].

Pontificium Consilium de Legum Textibus, Dignitas connubii. Instructio servanda a tribunalibus dioecesanis et interdioecesanis in pertractantibus causis nullitatis matrimonii, 25.01.2005. Città del Vaticano 2005 [in Polish].

Sztychmiler, R. (2007). Posługa adwokata po Mitis Iudex. [w:] Proces małżeński według motu proprio Mitis Iudex Dominus Iesus, red. J. Krajczyński. Płock [in Polish].

Sztychmiler, R. (2007). Właściwość sądu, [w:] Komentarz do Instrukcji procesowej “Dignitas connubii”, red. T. Rozkrut, Sandomierz [in Polish].

Wenz, W. (2016). Proces o nieważność małżeństwa według motu proprio Mitis Iudex Dominus Iesus papieża Franiszka w tradycji kanoniczne. Wrocław, 245-248.

Wierzbicki, P. (2016). Współpraca wiernych świeckich z duchownymi w Kościele partykularnym według Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku. Lublin [in Polish].